Exercicios d'asturianu

¿Qué parte de la enerxía d’un escritor tien que dedicase a asitialu nun grupu? Pregúntome siempre si’l mio carácter tímidu y roceanu coles folixes y demás baruyos de xente nun será’l motivu d’esta solitú lliteraria qu’acarreto davezu, esta marxinalidá automática respective a otros escritores. Siento almiración fonda por muncha xente de les lletres, pero dame la impresión qu’esi sentimientu nun ye mutuu, nin siquier colos mesmos llectores. Escribo, dexo'l papel nuna botella y arrefundio esi mensaxe al mar editorial de la indiferencia. ¿Pasará-y a otros o será zuna de mio?

Atopo un aisllamientu íntimu y señardosu na lliteratura asturiana, como si unos autores vivieran desconectaos d’otros, y los llectores dayuri, nun apartaderu indetermináu de promeses. ¿Ónde se celebren les xuntes d’escritores? ¿Cómo pue ún zarapicar contra un llector qu’eche de les sos obres o les ponga nun pedestal si acasu? ¿Cuadraron toles meses reondes? ¿Ónde se garren llazos pa xuncir palabres, pensamientos, alderiques…? De xuru qu’hai esos conceyos y nun m’inviten… Nesti nivel de reflexones, el mio pasáu solitariu entevénase col mio presente apuráu de xeres y obligaciones, y nun sé si esos grupos de poder social, nel sentíu orteguianu del términu, esisten o non. ¿Hai una rede d’autores afitándose unos a otros colos sos llibros y eloxos?

Con too, tengo duldes sobre los pexes qu’esa rede recueye al debalu del destín. ¿Qué poder social puen algamar los escritores n’asturianu? ¿Qué capacidá d’influyencia moral? Poder social nun supón un poder fácticu y material; aseméyase más a esa presencia que tien dalquién presente pola so presencia o poles charres al rodiu d’elli o d’ella na so ausencia. Pámique mui pocu. Nun ye sólo la pasividá de la repercusión lliteraria nos suplementos culturales; lo qu'espero son eses lluces intelectuales semando con palabres los discutinios públicos, nuevos Zolas d’esti sieglu y nesti requexu de tierra.

 

Nel mio casu abúltame desmoralizador, nel sentíu de falta de moral o ética nos pensamientos de la sociedá pública y nel sentíu de murnia resignación énte una realidá testerona, emperrada en nun facer casu de delles voces disconformes. Quiciás guardo la inocencia de pensar que los escritores puen ayudar a pensar a los llectores y tamién entre sí. Nun me refiero, claro, a les posibles obviedaes que sía yo a pescanciar del mundu que m’arrodía, sinón al enfotu na intelixencia de los nuestros intelectuales. ¡Cuánto nun me prestaría atopar les reflexones d’un Ramón d’Andrés, un Marín Estrada, un García Oliva o un Antón García na boca de los políticos o los periodistes de mesa y engarradiella verbal, o nos columnistes de periódicu en papel, o nos artículos de revistes de pensamientu…! Y nun se trata de tar d’alcuerdu con ellos, ni siquiera con tolos sos argumentos (que munches veces nun lo toi). Les referencies, por embargu, son siempre foriates, como si la importancia del pensamientu apode se midiera pola llonxanza xeográfica.

De lo que toca a los llectores ando bien despistáu, porque ye una especie humana cola que nun me cruzo de siguío. ¿Ónde pue ún descubrir los güeyos que percorrieron les lletres qu’escribí hai tiempu pa ellos y pa min? Seique esos güeyos atropen inda l’esllendor de los mios pensamientos o sólo un furacu negru, fondu, inesplicable. A lo peor la conmoción foi sólo cerebral, ensin el tremor de los sentíos del cuerpu, timoneles del recuerdu, y más en temes lliterarios.

Tantes preguntes y tan ruines respuestes…

Cuesta desprendese del remordimientu cuando pierdes la confianza de dalquién. ¿Cómo pues compensar les hores ufiertaes por ser el to amigu? Pesie a falla-y y llamentalo, nun pues devolve-y el tiempu que dedicó en ser el to collaciu, el tiempu qu'echó en apurrite dalguna solución o compañía ensin más. Pa min, el tiempu ye-lo too. La moneda cola cotización más alta, que nun almite cambiu de divises nin devoluciones. Quien te regala tiempu y cariñu, regálate un mundu.

Poro, soi amigu de los mios amigos. Porque me regalen el so tiempu y yo'l míu. Asina que perdí dalgún collaciu pol camín, y siéntolo ensembre. En concretu, alcuérdome de dos collacios colos que tuvi rellación una temporada y hasta proyectos a comuña. Aquello acabó mal, porque portáronse mal y portéme mal, o viceversa. Dame igual quién entamó la guerra, porque nun soi rencorosu, a diferencia d'ellos que creo que tovía me tienen noxu enforma. A min la rensía pásame. Ello nun quier dicir que volvería a ser amigu d'ellos, nin ellos de min. Pero nun soi de guarda-y tirria a naide y dame cosa que podamos cruzanos pela cai y nun saludanos. Prestaríame falar posao dalguna vez con ellos. Non p'amiganos, non. Sinón pa dici-yos que foi una pena, y qu'ellos me digan lo mesmo y depués nos separemos y nun volvamos falar más. Una forma de cerrar una puerta. Soi consciente qu'esto ye una mazcayada que pienso yo namás, una escena qu'imaxino ensin tener nin idea del presente o del futuru o del pensamientu ayén.

Cuando pierdo un amigu ábreseme una mancadura, una esfolladura nel pelleyu del alma, y nun soi pa cerrala más que cuando l'agraviu conviértese en palabra, y al falar cola otra parte íguase un círculu comunicante ente'l recuerdu d'odiu y el presente de reposu. Pienso qu'a lo meyor esta querencia por cerrar los fallos del mio pasáu pue ser un sentimientu egoísta. Que tien más que ver con llimpiar la mio conciencia que con otra cosa. Quiciabes nun haya xenerosidá nenguna nesti xuegu seriu de perdonar pa ser perdonáu. Con too, nunca fici dañu por facer. Y si fici dañu, foi ensin querer o pa responder a un dañu recibíu nun arranque d'esos que me dan pol mio sangre caldio. Depués, pésame la firida que faigo más que si me la ficieran a min.

Ayeri perdí otru amigu, y esta vez foi distinto. Porque nun tuvi la culpa. ¿Cómo pueo llimpiar la mio conciencia, facer les paces conmigo mesmu si nun cometí'l delitu del que m'acusen? Eso fádiame más qu'otra cosa: fastídiame que me xuzguen y condenen ensin prebes nin posibilidá de defensa nenguna, con argumentos circunstanciales, y razonamientos ilóxicos. Atópome nun cruce ensin caminos. ¿Qué faes cuando te manchen ensin saber cómo nin por qué? ¿Qué ventana abre ún p'aventar esti pruyimientu ensin remediu?

Esti collaciu fizo muncho por min porque me dedicó tiempu, pensamientos, cafés, dalguna cerveza, y munches palabres escrites y falaes. Yá dixi al principiu qu'esa moneda nun tien valor nel mercáu de divises. Pero yo tamién fici munchu por elli: dediqué-y munchu tiempu, y munchos conseyos p'ayudalu (anque poles mies llimitaciones nun sirvieran pa demasiao). ¿Cómo foi pa pensar depués d'estos años que diba face-y dañu? ¡Cuántes veces nun lu defendí nos alderiques qu'elli sabe y ente les persones qu'elli sabe! Pueo opinar distinto d'elli, taría bono que nun pudiera; y elli pue opinar coses estremaes de les que yo pienso. Pero traicionar la confianza de dalquién al qu'aprecies con puñalaes pela espalda, nun ye dalgo que ficiera nunca, nin voi facer enxamás. Hasta los mios peores enemigos reconocen que siempre tengo la vergoña d'atacar de frente y dando la cara.

Amunchayá escribía sobre les clases baxes y l'aversión que aforoña muncha xente a identificase col obreru o col proletariu, una y bones el capitalismu iguala gulismes y suaños, que non realidaes. Davezu esti sentimientu asturianu tan babayón de pensar que yes más qu'otros, y fardalo si se da'l casu y anque nun se crea muncho, esti sentimientu, dicía, aflora d'esmenu ente xente que conozo. Paez que me lo dicen de guasa, pero depués nun dexo d'acusbiar un retayu de sinceridá nos güeyos o nel inclín de los llabios. Nun sé si esto se dará n'otros sitios, porque toi poco viaxáu y a lo meyor esti sentimientu igualitariu dase acullá de Payares. Dende hai unos años escuchó a paisanos y muyeres que tan en tiendes, chigres, ximnasios, playes, cais y aveníes, salones d'actos en cases de cultura, cafeteríes, bancos del parque y bancos de los otros, y en otros llugares, dayuri, siempre con un tonu y unes palabres de respetu alloñáu polos obreros y proletarios del mundu. Respetu. Alloñáu.

Somos clase media. Los prexubilaos y los d'Ensidesa, los de la sidrería y los del polígonu d'Asipo, los d'Uviéu y los de Xixón, y la mayoría de los de les Cuenques y del restu Asturies, son clase media. Toos. El gran llogru del neolliberalismu foi que nos igualó a toos como clase media, fízonos a toos iguales nun baturiciu de democracia ensin referencies históriques. Pienso que foi un méritu muncho grande, porque desapaecío la llucha de clases. Les clases baxes convirtiéronse n'atechaos del subsidiu o en potenciales delincuentes de la indixencia. El trunfu anguaño ye obligatoriu y si ún nun ye feliz ye porque ye tontu o nun quier, qu'esto último ye cásique delitu. Nun paga la pena enfrentase a unos pocos ricos, cuando somos toos ricos. Ye verdá qu'unos son más ricos qu'otros, pero son diferencies de cantidá, non de calidá. Ún podía tener pocos millones o nengunu y otru munchos, pero toos somos, o yéramos, ricos. La clas media igualónos a toos, por embargu, nun círculu que amosa ser una cadena, una cartelu d'identidá amañosu pa la vanidá propia y ayena, una argolla de borrina cola que nos ciegan, nos embaecen y nos suxetan a la pasividá.

Prestaríame facer una reivindicación de la normalidá, de la xente d'abaxo, que son los qu'afitan la pirámide. Hai un par d'años el multimillonariu Warren Buffett reconoció que sí, que claro qu'había llucha de clases. “Y de momentu, ganamos nosotros”. Davezu consideren a esti home un traidor a la so clas, precisamente porque diz lo que nun quieren que sepamos, ente otres coses, que la renuncia de la nuestra condición de obreros ye'l mayor trunfu de les clases gobernantes, que nos quieren tranquilos, nes sidreríes, subvencionaos o como pites recoyendo les migayes que-y sobren al dueñu... Un paisanu con perres en bolsu nun molesta. Pues saquear un ayuntamientu, enchufar a los tos amigos del sindicatu o da-y una subvención a un fíu de to. Dalgo caerá d'eses migayes. El ciudadanu vive anestesiáu pola felicidá de la clas media. Esto vilo durante años nel mio trabayu, l'alcuerdu xeneralizáu de qu'enchufar a un pariente nun ayuntamientu o nuna comunidá autónoma yera normal: “fa-ylo tol mundu”. Les perres marafundiábense polos mesmos políticos qu'hai agora y los mesmos sindicatos qu'agora son mayoritarios como entóncenes. Y nun pasaba nada. Porque había perres pa toos y toos yéremos clas media.

 Nestos últimos tiempos, depués de pasame años predicando nel desiertu, la xente entama a dase cuenta. El que tien que llevantase a trabayar a les siete o les ocho de la mañana y vuelve a les tres, a les cinco o a les ocho (dame igual) ye un proletariu, un obreru. L'únicu ricu ye'l que pue vivir de rentes. Los demás son obreros, sían profesores, tenderos, empresarios d'un negociu pequeñu, carpinteros o funcionarios. El que depende d'un horariu ye un proletariu, el que nun pue dexar de trabayar pa vivir, l'esclavu cualificáu de la modernidá con drechos sociales y políticos, y los mesmos drechos económicos que siempre. Fastidia reconocelo, porque toos queremos ser guapos, pero nun nos engañemos: a los guapos de verdá présta-yos que lo pensemos pa que nun miremos l'espeyu y descubramos quién hai al otru llau.

Un añu más l'orbayu de la Selmana de les Lletres cayó sobre la indiferencia d'una sociedá asturiana que cobicia otros intereses. Fuera del círculu lliterariu o activista nun se siente nada de la Selmana, y a estes altures yá nun sé si ye anestesia o puru sentíu de la normalidá. Lo que debía ser un exerciciu natural de drechos llingüísticos conviértese pa caún, cada día, nuna batalla valera qu'afrecha la voluntá contra'l desánimu.

L'otru día atopamosnos dellos autores nun actu institucional nel qu'aldericamos sobre esto y sobre l'otro, sobre la lliteratura asturiana, sobre la llingua. Y ellí, en primera fila, un viceconseyeru miraba pa nós, arrecostináu na butaca y colos gueyos estelaos, dafechamente perdíos n'asuntos ayenos. Lo nuestro pa elli asonsañaba un orpín pasaxeru, unos tochos dando la murga, a ver cuándo termina pa dir a cenar... Na mesa onde tábemos nosotros detecté amás un cascanciu, una murnia de resignación, muncha intelixencia y poques ilusiones col futuru. Había una decepción xeneral nes manes nervioses que tantiguaben la mesa.

Dende hai cuarenta años, enantes que yo naciera, vien pidiéndose lo mesmo y güei prestaríame facer una reflexón d'optimismu. Y ye que nun hai mayor perdedor qu'el que nin siquier se decata cuando gana. ¿Qué pasa si ganamos? Nun voi engurullame tampoco nel conformismu, pero entamo a tar cansáu tamién de tanto abandonase al desesperu. Consiguiéronse munches coses nesti tiempu. Pue que non la principal, pero ensin ganar la guerra, ganáronse delles batalles. Nun ye pa sentase a fumar un pitu, col deber cumplíu y la sorrisa apandada, adicando pal horizonte mientres atapez... Con too, imáxenes bucóliques a un llau, el movimientu de reivindicación llingüística sigue bullendo en ficies d'algamar una meta posible y llonxana a partes iguales. L'asturianu vive, alienda a encomalu pente'l fedor de la inorancia o la belixerancia descarada. Yá nun engañen a naide les xigomencies de los políticos y dende munchayá fuximos de la cosificación de les palabres con tinta nel papel y el soníu na boca d'una llingua ainda rellumante y guapa.

Tamos equí, nun puntu de naide, nun llugar que seique sía un non-llugar, y agora toca lo más difícil: aguantar. Pienso que l'enquiz en prósimos años va ser aneciar nel activismu constante d'una parte de la sociedá civil, esa parte que piensa en dir pasu ente pasu, testeronos y convencíos de qu'hai que siguir: asociaciones, escritores, dellos sindicatos (colos partíos políticos nun cuento), iniciatives puntuales, profesores, tenderos, y tolos que quieran, que puen ser toos. La xera silenciosa de la formiga pue facer muncho por sí mesma, pero amás pue sirvir como caldu de cultivu d'esi fechu fuerte y definitivu qu'empobine la llingua al so oxetivu.

Comentábalo l'otru día y repítolo equí, nel papel qu'escribo enantes de pasalo al ordenador, el camín pasa por infiltrase nes instituciones polítiques, económiques y sociales pa francer un día esi techu de cristal al qu'aportamos hai unos años y del que nun somo a pasar. A los movimientos LGTB o feminista valió-yos pa visibilizar la so realidá. Nun yeren nin son mayoritarios, por exemplu, los LGTB, como nun somos nosotros, pero sí ficieron que fora mayoritariu'l sentíu de xusticia de la so reivindicación. Como les foles qu'ataquen les playes y les vacíen de sable, la perseverancia tamién pue ser una forma de combate pacíficu. Cada día somos más, anque los guah.es dexen l'asignatura d'asturianu nel institutu. De la infancia n'asturianu quedará una poxa con más valir del que pensamos. Son munchos los pilancos que nos ponen, pero nun pue ser qu'un banzáu ruin d'imbecilidá esvíe pa siempre'l ríu de la razón. Cuando menos esperemos, saltará la llebre. Piénsolo asina, anque sía un refocilu d'inocencia en metá d'esta nueche de cuarenta años.

El problema d'Asturies son los pueblerinos. Ye un problema de boina. Hai munchu pueblerín perequí. En concretu, podemos atopar en cais, caleyes y caminos asturianos dos clases de pueblerinos. La primer clase ye'l pueblerín de pueblu, con carné d'identidá nel monte, cuchu nos zapatos y carbón nes manes. Seique vive nuna villuca d'eses qu'aende llamamos ciudá a la mínima, o a lo meyor sí que ye de pueblu. O puiblu, como siempres sentí dicir en casa. Da igual, porque l'enguadu del asuntu nun ye xeográficu. D'estos pueblerinos hai pocos. Queden dalgunos paisanos de boina antigua y palabra arrecha. Pero son especie en peligru d'estinción. Son los que llamo pueblerinos de pueblu o de primera categoría. Y óxala que tuviera yo n'ella.

Hai más de los otros. Y esi ye'l problema. El segundu tipu de pueblerín ye'l pueblerín de ciudá, magar que yá dixi que'l terrén pel que se movieran nun definía'l conceptu. El pueblerín de ciudá o de segunda categoria ye'l que nun salió del pueblu anque viva n'Uviéu. Suel ser un home o una muyer (nestes coses el xéneru nun camuda'l diagnósticu) que nun traguen nin la llingua asturiana en particular, nin la cultura asturiana en xeneral, que la ven como daqué simplono, poco valoratible y nada cosmopolita, propio de paletos y inorantes. Son la mayoría n'Asturies, o polo menos son los que más manden.

El pueblerín asturianu, el qu'abonda perende y nun tien mieu nin vergoña de lo que diz, ye un pueblerín de diccionariu: nun salió del pueblu, anecia coles sos zunes por mui tontes que sían y tien supersticiones a magüeyu. Los pueblerinos asturianos nunca nun fueron a Cataluña, Suiza, Alemaña o París. Piensen que les coses fáenles bien asina, y que valorar lo d'ún mesmu ye cosa de tochos o vanidosos, porque solo te puen valorar los madrilanos, y ensin esi preste nun hai gloria nin prestixu. Trunfar equí nun paga la pena si nun se trunfa fuera, acullá'l cordal, que d'esti llau les babayaes tapecen la capacidá d'asombru del asturianu. Sobre esto, tengo de volver otru día, pero equí solo voi dexar esta imposibilidá que tien el pueblerín, tan avezáu a escuchar mazcayaes, pa descubrise la boina énte'l llogru ayén.

 

Comparaba Marín Estrada, y perdona-y que repita los mesmos nomes siempre, comparaba a les llingues colos caminos que nos encarrilen per tolos aldos del mundu. A min tamién m'entra un ciñu especial pola mio tierra cuando ando per eses siendes de llingües foriates y gastronomia incierta. El nacionalismu curóseme viaxando, ye verdá, y viendo que los duelgos de la xente son los mesmos dayuri y son la mesma xente. Les llendes son artificiales, y nun son fíes de les llingües. Pero al empar, tamién descubrí qu'otros nun tienen tantu remielgu pa emponderar les coses de so, ensin desfamar les de los demás. Deprender otra llingua faime querer más la de mio.

El pueblerín suel dicir qu'eso del asturianu ye un inventu, que nun lo fala naide. Como bon pueblerín, nun salió d'Uvieu o Xixón (y de dellos barrios) salvo pa dir pa Madrid. Porque si s'arriesgara a dexar el pueblu y la boina y escuchara pela redolada, en Mieres, Felechosa o Sirviella por dicir tres sitios que conozo, atoparíase cola sospresa de que sí, que la xente fala n'asturianu y hai falantes mui ricos (cada vez menos, ye verdá). Pero'l pueblerín asturianu, el de segunda categoría, piensa qu'Uviéu ye la capital del mundu, que lo demás ye Asturies profunda (anque tovía tenga'l cuchu nos zapatos de la infancia o de los antepasaos) y que lo que val ye falar inglés.

Esto último plásmame por demás. Por dalguna razón que nun soi a pescanciar, la mio cabeza nun escaez palabres n'asturianu o castellán cuando conoz otres n'inglés, francés, italianu, xaponés o esperantu. La escoyencia nun m'amenorga la capacidá d'aprender. Debo ser llistísimu, que nun soi a contraponer saber una llingua con saber otra. El mio cerebru paez que nun s'asemeya a un despachu d'estanteries llimitaes pol espaciu, sinón que enanta dafechu ensin que naide lu arrebate. Por embargu, el pueblerín asturianu piensa qu'hai que falar castellán y inglés, que ye l'idioma del futuru y del presente, que ya más útil, más económicu, más rentable, más eficaz. Y unes llingües escluyen a otres. Y piensa que ye eso lo que fai qu'otres tierres trunfen, sían felices, y tovía-yos sobre vagar, perres y ganes pa ufrir trabayu a propios y foriatos. ¡Cómo se nota que nun salieron del pueblu, pa descubrir qu'en Bruselas nun falen castellanu, anque sí l'inglés y mui bien, pero nun olviden el francés o'l flamencu llegáu el casu! Hai munchu pueblerín n'Asturies. ¡Qué pena, qué pocu mundu!

De cuando en vez descubro con un pocu de pena o cascancia maurienta que soi un kamikaze escontra la vida que m'atraviesa. Voi pa contra ellos, y resulta qu'a lo meyor nun son ellos los que vienen pa contra min. Una y bones soi consciente que zapicar nun ye difícil, nun me dexa de plasmar esta facilidá que tengo pa nun comprender la realidá. Como si la realidá fuera una llingua que nun s'alcordaron deprendeme de pequeñu nin de mayor.

Al cabu, lo que me pregunto algama un carácter metafísicu, esto ye: si lo que veo esiste o non. Cuando m'enquivoco, ¿ye verdá que m'enquivoco o tan enquivocaos los demás? Nun pue ser que lo vea tan claro davezu y los demás remen contraforga, ensin xacíu, a lo xole, amenaos polos instintos o l'interés, monetariu o non.

Depués de da-y munches vueltes, decido que ye too mentira. Y esta ye una resolución mui asturiana, quiciás hasta atlántica. De fechu, escribe Xose Manuel Pacho que'l nuestru mundu ye una gran mentira. D'Asturies y tolo que m'arrodia y ye más inmediato, nun hai nada, puru borrín a cencielles, estrincando l'aire, escachando les esperances d'oxetividá. Los montes d'ocalitos, los castilletes, la uralita de les cocheres, los vieyos trebeyando nel parque al meudía, los mozos con goyeres de folixa, de sidra y olvidu, el xibliu del paisanu que tolos díes afina la payuela nel trasteru tres mio casa, l'arume de l'aroma de La Villa, xunto al nuevu centru de salú... ¡Cuántes coses y seres! Too falso, mentira, suxetivo. Si lo que siento tan claro pa min y pa los demás, y pa ún y otros ye diferente, debe ser que nun hai realidá oxetiva. Nesto l'asturianu ye un espertu. ¿Cuántes veces nun vimos dos paisanos que discuten cuando ún tien razón y l'otru non, y sabelo y nun da'l brazu a torcer? L'asturianu aporfia, anecia y nun tira p'atrás anque lu maten. L'asturianu decide y depués busca les razones. Ye fiel amigu, porque nun necesita motivos: siéntelo y yá ta. L'asturianu ama y odia ensin estremar les razones o sinrazones de los demás, por pura cabezonería. 

 

Siempre pensé qu'esto yera solo de los alleranos, por aquello de que yo soi medio de Caborana, pero depués oyí falar de tantos de conceyos a los que llamen “de la viga atravesá”, y cuntando les mesmes anécdotes, sía de Boo o d'otros llaos, non necesariamente cercanos, que nun queda más qu'apechar cola evidencia de que n'Asturies ser unu y sólidu, enfrentáu col mundu, engarriáu col destín bonu o malu, ye patrimoniu de toos, rasgu común.

Hai un cuentín que diz qu'había un paisanu que presumía de ser el más fuerte del mundu, y foi a Santibañez de Muries, onde-y dixeran que vivía otru home mui fuerte y rocosu. A lo poco que llegó al pueblu preguntó a ún que taba ellí si sabía d'esti home tan fuerte y que per ónde andaba a eses hores. L'otru, que tenía un brabán nel manes, un aráu d'esos pesaos con ruedes, y que yera'l que buscaba y sabía a qué venía'l foriatu, dixo:

Güei, nin. Esi que busques ye'l paisanu más fuerte d'esti pueblu.

Por eso, por eso. ¿Ónde vive?

Bono, tu sabrás ónde te metes. Vive ellí.

Y el de Santibañez llevantó'l brabán con un brazu y señaló una casa.

Según el cuentu l'otru paróse a pensar na fuercia d'esti que-y falaba y que'l que venía a buscar yera más fuerte, y decidió dar la vuelta pel camín pel que vieno. Pero yo creo que'l paisanu siguió adelantre. Nun ye tan fácil que-y den la vuelta a un asturianu asina, ensin más, con una babayada. Ye cuestión d'arguyu, d'honor, de ser d'esta franxa verde xunto al mar o nun ser.

Y agora, de xuru que dalquién, o pue que munchos, me digan que non, que toi enquivocáu, que los asturianos nun son tan nicios, que vemos les coses como son, que reflexonamos y camudamos d'opinión o pensamientu si ta bien afitáu. Y entós dirévos que non, que los enquivocaos sois vosotros, que nun veis les coses, que la razón téngola yo.

Nun pretendía sentar una estética de mio, más qu'otra cosa porque estos testos onde l'escritor s'esplica paecen davezu más una disculpa qu'una esplicación. Igual qu'Antón García nun avezo a lleer les poétiques de los demás (con escepciones graves con poetes que m'interesen muncho como nel casu del mesmu Antón). Asina que nun voi escribir d'ello y sí de les razones que m'amenen pa escribir. Y la primera ye l'asombru, énte'l mundu, énte yo mesmu. Sin asombru (y autoasombru) nun hai arte, diz Vicente Verdú. Nun pueo tar más d’alcuerdu. ¿D’ónde naz esti afuegu por dexar na páxina los restos de la mio persona al esame públicu, al discutiniu col otru, al nudismu de la palabra? De mano esi nudismu antróxase cola ropa borrinoso de la metáfora. Asina que si la palabra desnuda a la persona, failo vistiéndose col recursu de la metáfora.

Pamidea la lliteratura piénsase con metáfores ensembre y depende bien llueu, ente que'l pensamientu naz y la mano escribe, que les palabres s'acuriosen en versu o en prosa pa que quede'l pensamientu según, apañáu o farxoletu. La lliteratura sirve pa pensar, y si la poesía sirve pa desendolcar la razón poética, según definición de María Zambrano, la prosa desenllurdia la razón narrativa, qu'añuda la realidá pa facela más afayadiza al ser humanu, menos mala.

La metáfora furrula como pensamientu real y non solo como espresión poética del mundu. Per aciu de la metáfora'l camentamientu atopa una significación que va más alló del significante. Dotramiente, nun sería dable la torna ente llingües ensin metáfores. Dicho sía de pasu, Marín Estrada escribió ayures que la traducción de los maestros ye un métodu eficaz pal deprendimientu del oficiu d'escritor. Y la traducción ye metáfora en sí mesma. Una palabra sola nun me diz nada, nun m'indica un camín o sienda feble y afayadiza onde atopar respuestes. Pienso con exemplos, deformaciones, metáfores, y nun soi pa escribir d'otru xeitu nin m'apaño pa espresame como nun sía con imáxenes desendolcaes en escenarios imaxinarios o surrealistes, situaciones rotes, bazcuyando'l sentíu común de la realidá y arramando les conclusiones sobre ella mesma de forma que quede llimpia de polvu y paya, de suciedá o gafura. La realidá pue vese cuando pasa pela lupa del pensamientu poéticu, pela metáfora del pensamientu, que ye pensamientu en sí mesma.

 Tiénenme dicho tanto qu'escribo poco, como qu'escribo muncho. Ente una afirmación y otra nun sabría a qué quedame, y al cabu dame lo mesmo. Lleí una vez (cuido que fuera Umbral) qu'escribir muncho ye igual qu'escribir poco: al final, solo se salven cincuenta páxines (y eso con muncha suerte). Escribir ye pensar entós, pensar la realidá cola metáfora, cola palabra. El símbolu metafóricu entra mui bien de veces nes coraes de la realidá col enfotu de sacar a rellucir la esencia tapecío d'esa realidá imperfecta. Escribiendo poco o muncho. L'escritor, pamidea y según esto, tien que cumplir como espeyu, y tien qu'escaecese de sí mesmu, inclusive cuando ye'l protagonista del testu. A min nun me sirven los versos que nun se refieran a min y lo mayor que pueo referta-y a otru escritor ye que fale d'elli y namás d'elli. El bon poeta desapaez pa dexar pasu a la redolada que lu mira, al llector qu'espera tres la páxina. Los versos, les palabres, son huérfanos o nun son.

Escribir o les razones d'escribir son acciones que nun soi pa esplicar ensin esplicame, polo que necesito una vida pa cuntar la mio vida, y cuntar asina los porqués y los cuándos. Y resulta munches veces un trabayu imposible, dolorosu, avegosu y qu'atarrezo por demás. Too eso, claro, ye la propuesta estética que s'afaya a los mios intereses. A otru escritor puen peta-y más otres zunes tan defendibles y de gustu tan poco o más esquisitu.